Jaarverslag Beheer Advies Commissie

De Beheer Advies Commissie adviseert de directie gevraagd en ongevraagd over beleidsnota’s, beheervisies, evaluaties en over ingrijpende projecten en restauraties. Daarnaast biedt de commissie toegang tot een omvangrijk wetenschappelijk netwerk en levert informatie over onderzoek en publicaties die voor het werk van GLK relevant kan zijn. De commissie komt daartoe jaarlijks een aantal malen in vergadering bijeen en er is over specialistische zaken ook bilateraal contact tussen de individuele leden en het GLK.

De Beheer Advies Commissie kwam in 2016 drie keer bijeen.

In maart in Ermelo, waarbij de vergadering werd gevolgd door een excursie over landgoed Staverden met als thema de nota Bosbeleid. De BAC deed als aanbeveling om meer aandacht te besteden aan de landschappelijke functie van de bossen, onder anderen in samenhang met kastelen en landgoederen en in relatie tot recreatief gebruik. Toevoeging van een passage over wildbeheer werd gesuggereerd. Een passage over de waarde van de verschillende bosstadia werd gemist en toevoeging van een standpunt over (het behoud van) indicatieve soorten en bijzondere bosonderdelen werd gesuggereerd. De BAC bepleit meer aandacht voor bodemarchief en aardkundige waarden. Zij pleit er ook voor om de betekenis van de bossen van het GLK voor de natuur/biodiversiteit wat meer op de voorgrond te zetten, in plaats van bijvoorbeeld de oogst van biomassa.

Tijdens deze vergadering werd ook de notitie ‘Gelderse Kasteelen, identiteit, participatie en duurzaamheid’ besproken. De notitie werd positief ontvangen en de commissie gaf aan dat zij het een mooie en ook prettig leesbare notitie vindt, met als meest relevante boodschap: aandacht voor continuïteit.

De september vergadering vond plaats in Kasteel Rosendael. Tijdens de excursie werden de eerste resultaten van het herstelproject parkbos Koningsberg bekeken en besproken. Het vooral op juridische gronden aangescherpte concept-standpunt ‘Wildplukken’ werd besproken. De BAC stemt in met de richtlijn, maar vraagt om een eenvoudige en begrijpelijke voorlichting naar het publiek.

Op het conceptstandpunt Roofvogelshows/-demonstraties werd vanuit de commissie kritisch gereageerd. Binnen de commissie bestaat enig verschil van mening of dit soort demonstraties wel moeten worden toegelaten. Een aantal leden vindt dat het GLK zich verre moet houden van dergelijke circusachtige, op amusement gerichte activiteiten. Het uiteindelijke oordeel van de commissie is dat valkerijdemonstraties slechts vanuit cultuurhistorisch en educatief perspectief kunnen worden gemotiveerd en dan nog aan zeer strikte voorwaarden moet voldoen. Kan dat niet, dan wordt aangeraden in ieder geval geen shows meer toe te staan. Geadviseerd wordt ook om de maatschappelijke ontwikkelingen hierover goed te volgen.

Het ‘Voorstel Kwaliteitscyclus Terreinbeheer’ werd gepresenteerd en de BAC ondersteunt de aanpak. Naar aanleiding van de nota ‘Landbouw in perspectief, over agrarische bedrijvigheid op terreinen van GLK’ werd meer aandacht gevraagd voor de ontwikkeling van duurzame landbouw.

De november vergadering was in Beek-Ubbergen met een excursie in Heerlijkheid Beek. Waarbij het voornaamste aandachtspunt was de hier optredende erosie van de hellingen rond het bronnetjesbos en het bosbeheer in het omringende bosgebied.
Tijdens de vergadering kwam de invoering van de museumregistratie en museumkaart aan de orde. De BAC steunt het streven om Hernen onder te brengen in de bestaande registratie en is het eens met de invoering van de museumkaart op alle kastelen. Zij verwacht dat de museumkaart een grote publicitaire meerwaarde zal hebben.

Door GLK is een overeenkomst opgesteld voor de vergunning om boven GLK-terreinen drones te gebruiken. De vereisten in deze overeenkomst zijn dermate strikt dat weinig mensen hieraan zullen kunnen voldoen en negatieve effecten kunnen worden voorkomen. Het standpunt van GLK is ‘nee, tenzij’. De BAC stemt in met deze overeenkomst. Belangrijk is daarbij dat GLK hierover goed gaat communiceren via de website en Mooi Gelderland, zodra de overeenkomst beschikbaar (en dus vereist) is.

Tijdens de excursie was de ernst van de erosie in het voor Nederland unieke bronnetjesbos (Goudveil-Essenbos) duidelijk te zien. De helling zal moeten worden gestabiliseerd en waarschijnlijk zal het erosiemateriaal uit de bron-kop (gedeeltelijk?) moeten worden verwijderd. Door het kappen van een aantal bomen krijgt de kruidlaag, zoals gewenst, meer licht. Er komt een onderzoek naar de noodzakelijke restauratiemaatregelen.

Voor het overige bos is multifunctioneel bosgebruik de doelstelling. De BAC is na de excursie van oordeel dat het bosbeheer door GLK op een zorgvuldige manier wordt uitgevoerd en dat ook de communicatie met de bevolking zorgvuldig heeft plaatsgevonden en nog steeds plaats vindt.

In 2016 werden vanuit de BAC twee evaluaties beoordeeld en wel van De Haere en van het Wekeromse Zand.

Vanuit de Commissie is verder aandacht gevraagd voor recent verschenen publicaties die voor het GLK relevant kunnen zijn zoals: 

  • De Erfgoedatlas Gemeente Nunspeet
  • Vier eeuwen boeren; Synthese oogst voor Malta.
  • Verder is nadere informatie gegeven over de Goudjakhals (Canus aurius) waarvan op 29 februari op de Veluwe met een fotoval een exemplaar is waargenomen. De Goudjakhals is een Europees beschermde soort, die voorkomt in de meer open arcadische landschappen. In Zuid-Limburg is de Wilde kat gefilmd.
  • Stichting In Arcadië heeft samen met Korneel Aschman opdracht van de provincie Zuid- Holland gekregen om onderzoek te doen naar de ontwerpen van de familie Zocher. Daarvoor zijn biografieën opgesteld, bestaande en verdwenen aanleggen door de Zochers geïnventariseerd, de ontwerpen geanalyseerd en Zocherparken bezocht. Er wordt een handboek gemaakt voor het beheer en onderhoud van Zocherparken
  • In opdracht van Ruimte voor de Rivier (RWS) wordt het riviermanagement over de afgelopen 15 jaar geëvalueerd.
  • Het Louis Bolck instituut heeft samen met B-ware een brochure “Van landbouw naar natuur” uitgebracht, waarin een methodiek voor vooronderzoek naar natuurontwikkelingsmogelijkheden op voormalige landbouwgronden wordt beschreven.
  • Door RAAP is het Cultuurhistorisch landschap geïnventariseerd in Berkelland. Ook de cultuurhistorische inventarisatie van de gemeente Wageningen is gereed.
  • De 3e editie van de Atlas van de Nederlandse zoogdieren is verschenen. De atlas beschrijft 106 soorten, waaronder ditmaal ook de walvisachtigen.
  • Tijdens het Nationaal Archeologiecongres was aandacht voor het thema burgerparticipatie in wetenschap. Dit is een interessante ontwikkeling voor RO en erfgoed en biedt mogelijk ook aanknopingspunten voor discussies in de BAC.
  • In het kader van de kerncollectiebeschrijving bij GLK is aangeraden het boek ‘Rompgemeenschappen van Nederland’ (uitgever KNNV) te gebruiken voor de categorisering van de in de terreinen van GLK voorkomende rompgemeenschappen.

Ook dit jaar is de samenstelling van de commissie weer gewijzigd. Catharina van Groningen en Karen Schaffers-Bodenhausen traden in september af. Ronald van Immerseel werd als nieuw lid benoemd. Hij is directeur en wetenschappelijk medewerker van de Stichting In Arcadië en heeft daarnaast een verscheidenheid aan andere functies die te maken hebben met erfgoed, buitenplaatsen en tuinen.
Binnen de Beheer Advies Commissie wordt nagedacht over de wenselijkheid van de toevoeging van disciplines aan de Commissie. Gedacht wordt hierbij aan de noodzaak van een lid met juridische kennis. Aan de selectie van een commissielid met kunsthistorische kennis wordt gewerkt.

Ton Roozen heeft, na vele jaren als secretaris van de BAC te hebben gefunctioneerd, door pensionering de commissie moeten verlaten. Theo Meeuwissen heeft per 1 april zijn functie binnen de BAC overgenomen.
Marjan Visscher is per 1 augustus jl. vertrokken naar het CBS en Renske Terhürne is haar per 1 oktober opgevolgd.

Overzicht van de leden van de commissie ultimo 2016

  • prof. dr. K.V. (Karlè) Sýkora (voorzitter), emeritus hoogleraar aan de Universiteit Wageningen, leerstoelgroep Natuurbeheer en Plantenecologie, vegetatie-ecoloog met veel natuurbeheergericht onderzoek in een breed scala van habitats, lid van de voormalige Duin Advies Raad en van de Natuurwetenschappelijke commissie van het Zuid-Hollands Landschap, oud-vicevoorzitter van het OBN-deskundigenteam rivierlandschap (OBN=Ontwikkeling en Beheer van Natuurkwaliteit), lid Commissie van Aanbeveling Streekfonds Waterland en Raad van Advies het ‘Groenste Hart van Nederland.
  • ir. A. (Ank) Bleeker, tuin- en landschapsarchitect. Partner in bureau Ank Bleeker en Anneke Nauta landschapsarchitecten BNT te Bennekom. Werkt regelmatig aan het herstel van historische tuinen, parken en buitenplaatsen maar ook aan nieuwe ontwikkelingen in stad en landelijk gebied
  • dr. K.J. (Kees) Canters, bioloog / milieukundige, zoogdierenman, uiteenlopende bestuursfuncties (groen / sociaal), adviseur natuur en landschap, redacteur en onderzoeker
  • drs. R.H.M. (Ronald) van Immerseel, wonende te Hoogland, historicus / groen erfgoedspecialist, directeur Stichting In Arcadië, auteur landelijke richtlijnen Tuinhistorisch onderzoek (2012), lid van diverse besturen op het gebied van buitenplaatsen en kastelen
  • ir. L.J. (Luuk) Keunen, historisch geograaf, senior projectleider historische geografie bij RAAP Archeologisch Adviesbureau, regio Oost-Nederland, en landelijk coördinator van het cultuurhistorisch onderzoek binnen RAAP.
  • prof. dr. L.P. (Leendert) Louw Kooijmans, wonende te Eerbeek, fysisch geograaf en prehistoricus, emeritus hoogleraar prehistorie Universiteit Leiden, oud-decaan Faculteit der Archeologie, speciale interesse voor de perioden Meso- en Neolithicum
  • prof. dr. ir. G.M.J. (Frits) Mohren, hoogleraar Bosecologie en Bosbeheer, hoofd van de leerstoelgroep Bosecologie en Bosbeheer van Wageningen Universiteit. Daarnaast o.a. voorzitter Koninklijke Nederlandse Bosbouw Vereniging en lid van diverse Nederlandse en Europese besturen en wetenschappelijke adviesraden op gebied van bosbouw en bosbeheer
  • prof. dr. J.G.M. (Jan) Roelofs, emeritus hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hoofd van de afdeling Aquatische Ecologie en Milieubiologie. Leeropdracht Bio-geochemie van Wetlands
  • dr. A.H.F. (Anton) Stortelder, landschapsecoloog, senior-onderzoeker bij Alterra, o.a. lid Raad van Advies van Stichting Staring Advies
  • dr. N.W. (Nico) Willemse, wonende te Brummen, kwartair geoloog / archeoloog met een specifieke belangstelling voor de relatie landschapsdynamiek, natuurontwikkeling en archeologie. In 2000 gepromoveerd op het thema ‘natuurhistorische archieven’. Teamleider ‘bureau en beleid’ bij RAAP Archeologisch Adviesbureau en werkzaam als senior- onderzoeker Fysische Geografie en Archeologie